Pionierska monografia, która zrewolucjonizowała polskie badania nad Bolesławem Leśmianem

Wydana w 1964 roku przez Państwowy Instytut Wydawniczy książka Jacka Trznadla Twórczość Leśmiana. Próba przekroju (374 s.) stanowi kamień milowy w historii polskiego literaturoznawstwa. To ona wyprowadziła Leśmiana z opinii „spóźnionego młodopolskiego dziwaka” i ukazała go jako jednego z najgłębszych poetów-filozofów europejskiego modernizmu.

Rewolucja w leśmianologii

Przed pracą Jacka Trznadla twórczość autora Łąki traktowano przeważnie w kategoriach folklorystycznej baśniowości lub dekoracyjnego stylizatorstwa. Trznadel jako pierwszy przeprowadził rygorystyczną analizę ontologiczną poezji Leśmiana, wykazując, że jego unikalny język (neologizmy, leśmianizmy) to precyzyjne narzędzie badania struktury bytu.

Kluczowe tezy monografii prof. Trznadla:

• Poeta anty-symbolistyczny: Wbrew dotychczasowym schematom Trznadel udowodnił, że Leśmian odrzuca mgławicowy symbolizm na rzecz konkretu zmysłowego i dramatu bytu.
• Kategoria „nicestwienia”: Odkrycie, że u Leśmiana nicość nie jest brakiem, lecz aktywną siłą przenikającą istnienie.
• Człowiek wobec ułomnego Boga: Analiza leśmianowskiego buntu teologicznego — człowiek domagający się od Stwórcy odpowiedzialności za cierpienie i przemijanie świata.

Kolejne tomy leśmianowskie i praca edytorska

Fascynacja Leśmianem towarzyszyła prof. Trznadlowi przez całe życie naukowe. Jej owocem były kolejne dzieła:

• „Nad Leśmianem. Wiersze i analizy” (Wydawnictwo Arcana, Kraków 1999) — pogłębione interpretacje konkretnych arcydzieł liryki Leśmianowskiej.
• „Kalendarium Leśmianowskie. Życie i twórczość w układzie chronologicznym” (PIW, Warszawa 2016) — monumentalna praca biograficzno-faktograficzna porządkująca każdy udokumentowany dzień z życia poety.
• Edycje krytyczne: Opracowanie edytorskie i wstępy do Poezji zebranych Bolesława Leśmiana (PIW 1993, 2000, 2010), będących do dziś podstawowym wydaniem kanonicznym dzieł poety w Polsce.